Yaz aylarında en sık görülen bulaşıcı hastalıkların başında ishal geliyor efendim. Yaz ishali en çok 0-5 yaş grubundaki çocukları etkilese de yetişkinlerde de sıkça görülebiliyor. Artan sıvı kaybı, bozulan yiyeceklerde oluşan birtakım bakteriler ve virüsler, sebze ve meyvelerdeki mikropların yarattığı toksinler gibi nedenlerden dolayı ishal vakıaları hem günlük hayatımızı, hem de iş hayatımızı olumsuz yönde etkiliyor. Ofix Blog‘da bu haftaki sağlık köşemizde, yaz ishalini önleme yolları hakkında faydalı bilgiler paylaşacağız.

İshal nedir?

Önce biraz ishalden bahsedelim. Kısaca ifade etmek gerekirse ishal, olağandan daha çok, daha sık ve sulu dışkı çıkarma durumudur. Tıbbi açıdan, günde 3 defadan fazla sulu dışkılama durumu ishal olarak kabul edilmekte. Günde 3’ten fazla tuvalete gitme durumu, dışkılama sulu olmadığı takdirde ishal olarak kabul edilmemekte. Bulaşıcı bir hastalık olan ishal, toplu yaşam ve çalışma alanlarında insandan insana kolayca bulaşabilmekte. Tuvalet temizliği alışkanlığını henüz yeterince kazanamamış çocuklar arasında da ishal vakıaları kolayca yayılabilmekte.

İshal vakıalarında hastanın bağırsak hareketleri bozulur ve tuvalete gitme isteği artar. Vakıanın şiddetine göre bu duruma bulantı ve kusma, halsizlik, karın ve bağırsaklarda gaz gibi şikayetler de eşlik edebilir. Bazı vakıalarda yüksek ateş ve şiddetli baş ağrısı da görülebilir. Çocuklarda yüksek dereceli ishal vakıalarında göz kürelerinde çökme, yüksek nabız, el ve ayaklarda soğukluk oluşabilmekte. Bu gibi durumlarda ishali basit birtakım önlemlerle geçiştirmeye çalışmak yerine en yakın sağlık kuruluşuna gidip muayene olmak gerekir. Yüksek ateş ve diğer şikayetlerin görülmediği hafif dereceli ishal vakıaları ise basit birtakım önlemlerle tedavi edilebilmekte.

İshalin nedenleri nelerdir?

İshal vakıaları büyük oranda çevresel faktörlere bağlı olarak ortaya çıkmakta. Günlük su tüketimi konusuna yeterince özen gösterilmemesi sonucu artan sıvı kaybı, ishalin en önemli nedenlerinden biridir. Bunun yanı sıra, hava şartlarına bağlı olarak bozulan yiyeceklerde oluşan birtakım bakteriler ve virüsler ile hijyen koşullarına uygun şekilde temizliği sağlanmadan tüketilen sebze ve meyvelerdeki mikropların yarattığı toksinler de ishalin en önemli nedenleri arasında. Ayrıca, çeşitli ilaçlara bağlı olarak oluşan yan etkiler, müshil kullanımı ve bağırsak hastalıkları sonucunda da ishal vakıaları ortaya çıkabilir.

İshalin dereceleri nelerdir?

İshalin hafif, orta ve yüksek dereceli olmak üzere 3 farklı seviyesi var. Hafif dereceli ishal vakıaları, ishale eşlik eden yüksek ateş ve diğer şikayetlerin görülmediği vakıalardır ve basit birtakım önlemlerle kolayca atlatılabilir. Bu önlemler içinde ilk sırada bol su içmek yer alıyor. Hafif dereceli ishal vakıası eğer anne sütüne devam eden bebeklerde ortaya çıkmışsa, emzirme miktarında artış sağlanmalı. Orta dereceli ishal vakıaları, sıvı dışkılamanın yanı sıra mide ve bağırsaklarda huzursuzluk, yüksek bir susuzluk hissi ve idrarda azalmayla kendini belli etmekte. Bu vakıalarda günlük sıvı tüketimini arttırmak yeterli olmayabilir. Hekim gözetiminde ishal kitleri kullanmak gerekebilir.

Yüksek dereceli ishal vakıaları ise sıvı dışkılamanın yanı sıra yüksek ateş ve şiddetli baş ağrısı, bulantı ve kusma gibi şikayetlerin görüldüğü vakıalardır. İshale eşlik eden kusma, vücuttaki sıvı kaybını arttırır ve hastanın genel sağlık durumunu olumsuz etkiler. Yüksek dereceli ishale bağlı olarak gelişen akut böbrek yetmezliği, özellikle de 0-5 yaş grubunda ölümcül sonuçlar doğurabilmekte. Bu gibi durumlarda vakit kaybetmeden hekime başvurmak gerekir. Nitekim, bu şikayetler ishale bağlı olarak gelişebileceği gibi, başka sağlık sorunlarından dolayı da ortaya çıkmış olabilir. Muayene sonrasında hekiminiz birtakım testler yaptırmanızı isteyecek ve ishalin kesin nedeni tespit ederek iyileşmenizi sağlayacaktır.

Yaz ishali niçin önemlidir?

Yaz ishali en çok 0-5 yaş grubundaki çocuklarda görülmekte. Anne sütüne devam eden bebeklerde günde 7, anne sütü almayan çocuklarda ise 3’ten fazla sulu dışkılama ishal vakıası olarak kabul edilmekte. Yaz ishali, yaz aylarında toplu yaşam ve çalışma alanlarında insandan insana kolayca bulaşabilmekte. Özellikle de tatil bölgelerinde denize veya havuza girecek olanlar, yaz ishaline karşı çok daha duyarlı olmalı. Denizde veya havuzda yutulan mikroplu sular, yaz ishallerinin hızla yayılmasına yol açabilmekte.

Normal ishal vakıalarından farklı olarak yaz ishali, çok daha zor geçmekte. Hastanın yoğun sıvı kaybı sonucunda çoğu zaman yüksek ateş, bulantı ve kusma gibi şikayetler de ortaya çıkabiliyor. Yaz ishalinde hastanın sıvı kaybı, bazı vakıalarda vücudunun yüzde 10’luk kısmından fazla olabilmekte. Hal böyle olunca, yaz ishali vakıalarında hastanın yalnızca yaşam kalitesi bozulmuyor, aynı zamanda da ölümcül riskler ortaya çıkabiliyor.

Yaz ishalini önleme yolları nelerdir?

İshal ve yaz ishalini bu şekilde kısaca ele aldıktan sonra, yazımızın bu kısmında yaz ishalini önleme yolları hakkında faydalı bilgiler paylaşacağız. Fakat, şu noktayı özellikle vurgulayalım. Burada paylaşacağımız bilgiler yalnızca önleyici hekimlik bağlamında olup hiçbir tedavi edici niteliğe sahip değildir. 1 günden uzun süren yaz ishali şikayetiniz varsa, vakit geçirmeden bir sağlık kuruluşuna başvurarak muayene olmalı ve gerekli tedavi sürecini hekiminizin gözetiminde sürdürmelisiniz.

Günlük su tüketiminizi arttırmalısınız.

Yaz aylarında günlük su kaybımız artıyor. Yeterince su tüketmediğimizde, ilk olarak halsizlik, kas ve baş ağrısı, enerji noksanlığı gibi şikayetlerle karşılaşıyoruz. Metabolizmamızın sağlıklı bir şekilde çalışabilmesi için, günlük ortalama 2 bin kalorilik bir beslenme programımız varsa, tüketeceğimiz su miktarı kesinlikle 2 litrenin altına inmemeli. Hamilelerde bu miktar 2.5 litre düzeyinin altına düşmemeli. Ve bu miktarı, doğrudan içme suyuyla karşılamak gerekir. Gün içinde tükettiğimiz çay ve kahveler su ihtiyacımızı karşılamadığı gibi, su kaybımızı arttırmakta.

Çay ve kahve tüketiminizi sınırlandırmalısınız.

Masa başı işlerde çalışan beyaz yakalılar, gün içinde bol miktarda çay veya kahve tüketebilmekte. Vücutta biriken kafein, başta uykusuzluk olmak üzere bazı sağlık sorunlarına yol açabiliyor. Kafein artışına bağlı olarak ishal vakıalarının şiddeti de artmakta. Başka deyişle, ishal sorunu yaşadığınız dönemlerde sıvı tüketiminizi arttırmak adına çay ve kahve tüketiminizi arttırırsanız, ishalinizin şiddetinde artışa yol açabilirsiniz. Yaz ishalini önleme yolları içinde günlük çay ve kahve tüketiminizi sınırlandırıp su tüketiminizi arttırmalısınız. 

Sağlıklı beslenmelisiniz.

Toplum olarak karbonhidrat ağırlıklı bir beslenme alışkanlığımız olduğunu söyleyebiliriz. Bu alışkanlığımız, kahvaltı sofralarında bile kendisini kolayca belli ediyor. Baldan reçele, unlu gıdalardan meyve sularına, sucuklu yumurtadan diğer besinlere kadar yüksek miktarda karbonhidrat alıyoruz. Yaz aylarında tüketilen karbonhidrat ve yağ oranı yüksek yiyecekler, kızartma ve şerbetli tatlılar, fazla tereyağı ve kremalar, ishal vakıalarına yol açabilmekte. Yaz ishalini önleme yolları içinde bu yiyecekleri fazla tüketmekten kaçınmalı ve günlük olarak almanız gereken protein, karbonhidrat, yağ, vitamin ve mineralleri gerekli miktarlarda almaya dikkat etmelisiniz. İshale yakalanmışsanız, patates ve muz tüketiminizi arttırabilirsiniz.

Kişisel hijyeninize dikkat etmelisiniz.

Başta da belirttiğimiz gibi bulaşıcı bir hastalık olan ishal, toplu yaşam ve çalışma alanlarında insandan insana kolayca bulaşabilmekte. Bu gibi ortamlarda özellikle de tuvalet temizliği ciddi bir sorun haline gelmekte. Hijyen koşullarını sağlamayan tuvaletlerde ishal vakıaların yayılması çok kolaydır. Aynı şekilde, tuvalet temizliği alışkanlığını henüz yeterince kazanamamış çocuklar arasında da ishal vakıaları kolayca yayılabilmekte. Yaz ishalini önleme yolları içinde kişisel hijyeninize çok dikkat etmeli, varsa çocuğunuza da bu konuda gerekli alışkanlıkları kazandırmalısınız. Tuvaletten sonra ellerin antibakteriyel temizleyiciler ile temizlenmesi, yaz ishallerini önlemede en etkin yöntemlerden biridir.

Açıkta satılan yiyecek ve içeceklerden uzak durmalısınız.

Yemek ve atıştırmalıklar için dışarıda açıkta satılan yiyecek ve içecekleri tüketmek gibi bir beslenme alışkanlığınız varsa bundan vazgeçmeli, açık büfelerden yiyecek alırken dikkatli olmalısınız. Özellikle de tatil mekanlarında kullandığımız açık büfelerde uzun süre dışarıda kalmış etli yiyecekler, dondurma ve çikolata gibi sütlü veya kremalı tatlılarda ishal mikrobu kolayca üreyebilmekte. Yaz ishalini önleme yolları içinde bu gibi ortamlarda yiyecek ve içeceklerinizin hijyen şartlarına uygun olduğundan emin olmalı, emin değilseniz bunları tüketmekten kaçınmalısınız. Aynı şekilde, hijyen koşullarına uygun olduğundan emin olmadığınız hiçbir suyu içmemelisiniz. 

Tüm okurlarımıza sağlıklı, keyifli ve bol kazançlı günler diliyoruz…