Sıcak yaz aylarında artan şikayetlerden biri olan nefes darlığı, ayrı bir sağlık sorunu olabileceği gibi başka birtakım hastalıkların da işareti olabilir. Nefes darlığı şikayeti olan hastaların yaşam kalitesi ve iş performansları ciddi ölçüde düşebilmekte. Korona önlemleri çerçevesinde kullanımı zorunlu hale gelen maskeler de yine nefes darlığı şikayetlerinin artmasına yol açmakta. Gün içinde nefes darlığı şikayeti yaşıyorsanız, bunun nedeni maskeler olabilir de olmayabilir de. Ofix Blog’da bu haftaki sağlık köşemizde, nefes darlığı konusunu ele alacağız. 

Kısaca Nefes Darlığı

Tıp literatüründe dispne olarak ifade edilen nefes darlığı, kişinin yeteri kadar nefes alamamasıdır. Normal durumlarda kişi, akciğer fonksiyonları düzgün şekilde çalıştığı için soluk alıp vermesini hissetmez. Nefes darlığında ise akciğerleri yeterince havayla dolmaz ve kişi, soluk alıp vermesini hisseder. Üstelik, soluk alıp vermesini güçlükle yerine getirir. Nefes darlığı şikayeti, nefesin yetmemesi veya hava açlığı çekme şeklinde ortaya çıkabilir. Nefes almada zorluk çeken hasta nefes kesilmesi ve nefes alamama hissi yaşar. Nefes yetmezliği nedeniyle rahat nefes alamamak ciddi bir sağlık sorunudur. Bunun yanı sıra nefes nefese kalma durumu da nefes darlığı başlığı altında değerlendirilmekte.

Nefes darlığı şikayeti olan hastalar, ağır efor gerektiren fiziksel aktiviteler yapmasalar bile soluksuz kalma ve çabuk yorulma şikayeti yaşarlar. Merdiven çıkmakta, hatta düz yolda yürümekte büyük zorluk çeken bu hastalar, dinlenme anlarında bile göğüs sıkışması hissedebilirler. En sık karşılaşılan nefes darlığı belirtileri herhangi bir olaya bağlı olmadan gelişen belirtilerdir. Nefes alamamak bazen somut birtakım olayların ardından da gelişebilir. Ve bu olaylar sona erince şikayetler sona erebilir. Örneğin spor veya ağır aktivitelere bağlı olarak gelişen akut nefes darlığı şikayetleri, akciğer ve kalpte oluşan baskı ortadan kalktığında kendiliğinden geçer. Kişi eğer dinlenirken de bu şikayeti yaşıyorsa, nefes darlığını ihmal etmeden mutlaka hekime başvurmalı.

Nefes darlığı belirtileri nelerdir?

Nefes darlığının en önemli belirtisi, nefes alıp vermede yaşanan güçlüktür. Nefes alamama durumuna bağlı olarak nefes daralması ve nefes açlığı çeken hastada hırıltılı solunum görülür. Ne kadar nefes alırsa alsın, hastada yeteri kadar nefes alamama hissi oluşur. Nefes darlığı ve öksürük çoğu zaman birbiriyle yakından ilgilidir. Nefes alırken zorlanma yaşayan hasta sıkça öksürmeye başlar. Yeterli nefes alamadığı için kendisini sürekli yorgun ve halsiz hisseder. Vücuda yeterince oksijen girişi sağlanmadığı için normalde rahatlıkla yapılabilecek aktivitelerde zorluk yaşar.

Nefes darlığına bağlı olarak yeterince oksijen alamayan hastalar, gece uykusunu tam uyuyamaz. Uyurken nefes alamama hissi uykunun kalitesini düşürür. Uykusu kesik ve kısa süreli olan hastalarda fiziksel ve bilişsel yeti kaybı oluşur. Dikkat dağınıklığı ve odaklanma güçlüğüyle başlayan bu belirtiler, zaman içinde bilinç bozukluğu ve hafıza kaybına kadar ilerleyebilir. Bu aşamada, nefes darlığına iyi gelen hareketler veya nefes darlığına iyi gelen bitkiler ile nefes darlığına kesin çözüm almak mümkün değildir. Nefes alma zorluğu, nefes açan bitkiler ile kısmen azaltılabilir. Nefes darlığına iyi gelen bitkiler veya hareketler, bu şikayetin ancak erken aşamadaki belirtilerini hafifletmeye katkı sağlar.

Nefes darlığının ileriki aşamalarında hasta, nefes alırken göğüs ağrısı hisseder. Kronik hale gelen ani öksürükler de yine bu aşamada görülebilir. Artan kronik öksürükler, kanlı balgam çıkarmasına neden olabilir. Balgam çıkarmada zorluk çeken hasta, öksürmekte de zorluk çeker. Beyaz balgam ve nefes darlığı çoğu zaman birbiriyle yakından ilişkilidir. Nefes alırken yaşadığı ağrılar nedeniyle boğulma hissi yaşayan hasta, gün içinde baş ağrısı ve baş dönmesi şikayetlerini sıkça yaşar. Daha ileriki aşamalarda kalp çarpıntısı, kilo kaybı ve ayaklarda oluşan şişlikler de yine nefes darlığı belirtileri arasındadır. Bu aşamada hasta, ağır bir fiziksel aktivite yapmasa bile nefes daralması yaşayabilir. Dinlenme sırasında soluk alıp vermede zorluk yaşanması da nefes darlığı belirtileri arasındadır.

Nefes darlığı nedenleri nelerdir?

Nefes darlığı nedenleri iki temel kategori altında incelenebilir. Bunlardan ilki, akciğere bağlı nedenler, ikincisi ise akciğere bağlı olmayan nedenlerdir. Nefes darlığı nedenleri çoğu zaman akciğere bağlı nedenler içinde gelişir. Akciğerde oluşan patolojiler, nefes darlığının oluşmasında en önemli nedenlerden biridir. Tıp literatüründe pnömoni olarak tanımlanan zatürre, nefes darlığının akciğere bağlı nedenleri arasında en sık karşılaşılan hastalıklardan biridir.

Akciğerde oluşan patolojiler arasında pnömotoraks olarak tanımlanan sönmüş akciğerler de nefes darlığına yol açmakta. Akciğer arterlerinde gelişen ani kan pıhtılaşması sonucu oluşan pulmoner emboli de yine nefes darlığının akciğere bağlı nedenleri arasında yer alıyor. Bunların yanı sıra interstisyel akciğer hastalıkları olarak ifade edilen romatizmal hastalıklar, toz ve gazlara maruz kalma ve sigara kullanımı ile KOAH da nefes darlığı sebepleri arasında sayılabilir.

Nefes darlığının akciğere bağlı olmayan nedenleri arasında daha çok kalp sorunları belirleyicidir. Özellikle kalp yetmezliği ve tansiyon düşüklüğü durumunda nefes darlığı sıkça görülür. Bu konuda kalp sorunlarından sonra psikolojik sorunlar da önemli bir başlığı oluşturmakta. Özellikle panik atak ve anksiyete bozuklukları nefes darlığına yol açabiliyor. Soluk alıp vermeyi güçleştiren rahatsızlıklar da nefes darlığının nedenleri arasında. Dokulara yeterince oksijen taşınmasını engelleyen ve vücutta karbondioksit birikmesine yol açan bu hastalıklar arasında en önemlileri obezite ve yeme bozukluklarıdır.

Bu nedenlerden farklı olarak nefes darlığı şikayeti eğer akut olarak, yani aniden ortaya çıkıyorsa, bunun başka nedenleri olabilir. Örneğin kalp krizi geçirmekte olan hastalar, bir anda ve yoğun bir nefes darlığı yaşar. Solunum yolu tıkanıklıkları ve boğaza kaçan yabancı cisimler de nefes darlığının oluşmasına yol açabilir. Nedeni ne olursa olsun, nefes darlığı şikayeti yaşayanlar vakit geçirmeden en yakın sağlık kurumuna başvurmalı.

Nefes darlığı nasıl oluşur?

Akciğere bağlı nefes darlığının oluşumu, akciğer kapasitesinin düşmesiyle başlar. Hava yollarının daralmasına yol açan zatürre, astım, KOAH gibi hastalıklar, göğüste daralma hissi yaratır. Hava yolları tıkanan hastalar, yeterince nefes alamadığı için nefes açlığı hisseder. Akciğerlerde oluşan hırıltı ve ıslık sesine benzer sesin nedeni de yine hava yollarındaki tıkanıklıktır. Akciğer üşütmesi ve akciğer kanserinde hırıltının düzeyi yüksektir. Akciğer sönmesi yani pnömotoraks durumunda ise nefes darlığı çok daha ağrılıdır. Akciğerlerdeki kan damarlarında oluşan pıhtılaşma sonucu gelişen pulmoner embolide ise hasta, göğüs ağrısı şikayetlerini daha yoğun yaşar.

Kalbe bağlı nefes darlığının oluşumu ise kalpte oluşan baskıyla yakından ilgilidir. Spor veya ağır aktivitelere bağlı olarak gelişen akut nefes darlığı şikayetleri, bu baskı ortadan kalktığında kendiliğinden geçebilir. Bununla birlikte, kalbe bağlı nefes darlığının oluşumu genellikle ani olarak gelişmez, uzun zaman içinde gelişir. Özellikle dinlenirken oluşan şikayetler kalp yetmezliği ve kalp krizinin habercisi olabilir. Kişi nefes alıp vermesini sıklaştırarak bu durumları tolere etmeye çalışsa da kalıcı sonuç elde edemez. Ayrıca, kişide eğer kansızlık sorunu varsa, hemoglobin seviyesi normalin altında demektir. Bu durumda dokulara yeterince oksijen ulaşmadığı için kişi nefes darlığı hissi yaşayabilir.

Nefes darlığı tanısı nasıl konur?

Nefes darlığının sübjektif bir konu olması, tanı ve tedavi süreçlerini olumsuz etkilemekte. Nefes darlığını kişi çoğu zaman sık nefes alıp vermeyle geçiştirmeye çalışır. Çocuklarda nefes darlığı ise çok daha hayati sonuçlar yaratabilir. Çünkü çocuklar bu sorunu kolayca fark edemez. Nefes borusu darlığı nedeniyle yeterince oksijen alamayan çocuklarda çeşitli metabolik hastalıklar görülebilir. Bazen de kişi, üzerindeki psikolojik baskılar nedeniyle nefes almakta zorluk çekebilir. Ya da konuşurken nefes kesilmesi ve nefes sıkışması yaşayabilir. Ani nefes kesilmesi şikayetinden dolayı kendisini nefes darlığı hastası hissedebilir. Nefes açlığı çözümü için nefes egzersizleri yapmaya başlayabilir.

Tıbbi açıdan bakıldığında, nefes darlığı tanısı konulabilmesi için her şeyden önce, hastanın öyküsünün uzman hekim tarafından dinlenmesi gerekir. Hekimin yapacağı fizik muayenenin ardından hastaya akciğer grafisi, kan testleri ve solunum fonksiyon testleri uygulanır. İhtiyaç halinde tomografi, bronkoskopi, koroner anjiyografi gibi farklı testler de istenebilir. Bu testlerin sonuçlarına göre hastada nefes darlığının olup olmadığı tespit edilir. Nefes darlığının tedavisi için de yine hekime başvurmak gerekir. Nefes darlığına iyi gelen şeyler medikal tedavilerin yerini asla tutmaz. Özellikle üst solunum yolu enfeksiyonu nefes darlığı şikayetleri ihmal edilmesi halinde, akciğer hastalıklarının ilerlemesi hızlanır.

Tüm okurlarımıza sağlıklı, keyifli ve bol kazançlı günler diliyoruz…