Koronavirüs salgınına ilişkin kaygı ve endişeler, salgının kendisinden daha hızlı yayılabiliyor. Koronavirüsten korunma yollarına aşırı odaklanan kişilerde önlemler aşırı ve abartılı birtakım davranışlara yol açabiliyor. Evde tek başına olduğu halde maske takan, ellerine üst üste defalarca dezenfektan uygulayan, ortamda herhangi bir risk olmadığı halde aynı anda çok sayıda maske takan kişiler koronafobi tehlikesiyle karşı karşıya olabilir. Koronavirüs salgını halihazırda devam ederken salgından korunmak için aldığımız önlemlerin hayatımızı ve işlerimizi olumsuz etkilememesi için bu gibi aşırı ve abartılı davranışlardan kaçınmamız gerek. Ofix Blog‘da bu haftaki sağlık köşemizde, koronafobi konusunu ele alacağız. Koronafobiden kurtulma yollarını merak ediyorsanız, bu yazımızda çok şey bulabilirsiniz. 

Kısaca Koronafobi

Koronafobiyi kısaca, koronavirüs salgınının yol açtığı yüksek düzeyde kaygı ve endişe durumu olarak tanımlayabiliriz. Aslına bakarsanız, insan psikolojisindeki kaygı mekanizması, karşılaşılan sorunlarla mücadele etmek üzere kişiyi ruhsal ve fiziksel bakımdan hazırlayan bir mekanizmadır. Kaygı anında vücutta kan dolaşımı hızlanır, beyne daha fazla oksijen gider, bilişsel yetenekler daha hızlı çalışır. Fakat kaygı mekanizmasında meydana gelen çeşitli sorunlar, kişide kaygı düzeyinin yüksek noktalara ulaşmasına yol açabilir. Koronafobi olarak ifade edilen psikolojik sorunu yaşayanlarda kaygı mekanizması, koronavirüs salgınından korunma yollarına odaklanma yerine tehlike olarak algıladığı konulara odaklanır. Bu tehlikelerden kurtulmak adına kişiyi aşırı ve uç noktalarda önlem almaya sürükler.

Tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de kaygı ve endişeye yol açan koronavirüs salgını, bugüne kadar milyonlarca insanın sağlığını tehdit etti, binlerce kişinin ölümüne yol açtı. Salgının daha ne kadar süreceğini kestirmek oldukça güç. Halihazırda aşı çalışmaları devam ederken daha uzunca bir süre koronavirüs salgını hayatımızın bir gerçeği olmaya devam edecek gibi görünüyor. Mart ayı itibariyle ülkemize sıçrayan koronavirüs salgınının kısa sürede yayılması ve her geçen gün artan hasta ve ölüm haberleri, kamuoyunda koronavirüse ilişkin farkındalıkları arttırıyor. Sokağa çıkma kısıtlamalarının yeniden başladığı bu zaman diliminde insanlar çeşitli bilgi kanallarından salgınla ilgili haberleri takip ediyorlar. Fakat ne var ki, maruz kalınan bilgi bombardımanı korunma önlemlerine ilişkin farkındalıkları arttırdığı gibi, koronavirüse yönelik kaygı ve endişeleri de arttırıyor. Buna bağlı olarak koronafobi giderek yayılıyor.

Koronafobi belirtileri nelerdir?

Koronafobinin en önemli belirtisi, koronavirüs bulaşma riski taşımayan durumlarda kişinin koronavirüsten korunma önlemlerine aşırı ve abartılı bir biçimde uyma çabasıdır. Örneğin, evde tek başına olduğu halde maske takmak tipik bir koronafobi belirtisidir. Bu gibi durumlarda kişi, kendisine koronavirüs bulaşma riski olmadığını bildiği halde maske takmaktan kendisini alıkoyamaz. Ellere üst üste defalarca dezenfektan uygulamak, aynı anda çok sayıda maske takmak gibi davranışlar da yine koronafobi belirtileri arasında sayılabilir. Eğer gerçek bir risk durumu söz konusuysa, aynı anda iki maske takmanın haklı bir gerekçesi olabilir. Fakat kişi böyle bir risk olmadığını bildiği halde üst üste çok sayıda maske takıyorsa, koronafobi tehlikesiyle karşı karşıya demektir.

Koronafobi nedeniyle kişide ne gibi davranışlar görülür?

Koronafobi nedeniyle kişi, korunma önlemlerini bir tür obsesyon haline getirebilir. Bu obsesyon nedeniyle geliştirdiği kompulsif davranış şekilleri, daha çok belirli birtakım sayılarla kendisini ortaya koyar. Örneğin, dezenfektan kullanmayı obsesyon haline getiren bir kişi, ellerini 2, 3 veya 5 defa dezenfekte etmek şeklinde bir kompulsif davranış geliştirebilir. Burada en önemli nokta, kişinin dezenfektanlara yönelik bu obsesyonunun farkında olmasıdır. Bu farkındalık aslında, içinde bulunduğu durumlara karşı geliştirdiği yanlış bilincin ürünüdür. Kompulsif davranışlarını haklı çıkaran en ufak bir gerekçe, kişinin kendisini mutlu hissetmesine bile yol açabilir. Böyle bir gerekçeyle kişi, obsesyonuna ilişkin yanlış bilincin yarattığı psikolojik yükten kendini kurtarmış olur.

Söz gelişi, aynı site içinde bir komşusunun PCR testinin pozitif çıkması, asansöre dokunduktan sonra ellerini 5 defa dezenfekte etmek şeklindeki kompulsif davranışını gerekçelendirdiği ölçüde kişide bir tür rahatlama sağlayabilir. Ellerini tek seferde ve iyice dezenfekte etmesi yeterliyken niçin 5 defa dezenfekte ettiğini sormanız sonuç vermeyebilir. Çünkü bu davranış şeklinin esas gerekçesi, komşusunda koronavirüse rastlanmış olması değil, kendisinde gelişen koronafobi hastalığıdır. Koronafobi hastaları yalnızca somut risklere karşı değil, kendi zihinlerinde yarattıkları sözde risklere karşı da kendilerini korunmasız ve aciz hisseder. Kompulsif davranışları engellenmek istendiğinde aşırı saldırgan, kızgın ve öfkeli olabilirler. Niye 4 kere değil de 5 kere ellerinizi dezenfekte ediyorsunuz, sorusuna hiçbir mantıklı cevap veremeyecekleri için, kendilerine bu tür sorular soran kişilerle iletişimi kesme yoluna gidebilirler.

Koronafobi ile ortaya çıkan korkular nelerdir?

Koronafobi ile ortaya çıkan en önemli korku koronavirüse yakalanma korkusu gibi görünse de aslında daha temelde başka korkular ortaya çıkabilir. Bunların başında ölüm korkusu gelmekte. Koronafobi nedeniyle kişi, koronavirüse yakalanması halinde öleceğine inanabilir. Bu korku özellikle 65 yaş ve üzerinde daha fazla görülmekte. Sokağa çıkma kısıtlamaları nedeniyle evde daha fazla vakit geçiren ve sosyalleşme imkanı bulamayan bu kesim, koronafobi ile ölüm korkusunu daha güçlü şekilde yaşayabiliyor. Orta yaşta ise koronafobi ile ortaya çıkan korkular içinde entübe olmak, hastanede yer bulamamak, işsiz kalmak, eşi tarafından terk edilmek gibi çeşitli korkular yer almakta. 20 yaş altında ise koronafobi en çok ailelerine virüs bulaştırma korkusu yaratıyor.

Koronafobiden kurtulma yolları nelerdir?

Koronafobi konusunu ele aldığımız yazımızın bu kısmında, koronafobiden kurtulma yolları hakkında faydalı bilgiler paylaşacağız. Fakat şunu özellikle belirtmek istiyoruz. Koronafobiden kurtulma yolları hakkında paylaşacağımız bu bilgiler yalnızca genel ruh sağlığı bilgileri kapsamında olup koronafobinin tedavisini amaçlamamaktadır. Koronafobi tehlikesiyle karşı karşıyaysanız, buradaki bilgilerle yetinmeyip en kısa sürede bir psikologa başvurmanızı tavsiye ederiz.

Kendi kendinize telkinde bulunmalısınız.

Koronafobi nedeniyle kişinin hissettiği kaygı ve endişelerin hemen hepsi, haklı bir nedene dayandığı zannedilse de aslında aşırı ve abartılı birtakım değerlendirmelerden oluşur. Bu kaygı ve endişelerden kurtulmak için kişinin kendi kendisine telkinde bulunması faydalı olabilir. Örneğin, evde tek başınayken maske takmak zorunda olmadığını kendi kendisine telkin etmesi, maske obsesyonundan kurtulmasına katkı sağlayabilir. Elleri dezenfekte etmeye yönelik kompulsif davranışlardan ise her seferinde daha az dezenfektan kullanarak kurtulabilir. Kişinin kullandığı dezenfektanı değiştirmesi ve daha güçlü olduğuna inandığı bir başka dezenfektan kullanmaya başlaması da bu telkinde başarı şansını arttırır.

Her duyduğunuz habere inanmamalısınız.

Koronavirüs salgınıyla ilgili olarak maruz kaldığımız bilgi kirliliği, koronafobi konusunda büyük bir kısır döngü yaratabiliyor. Psikoloji literatüründe kendini gerçekleştiren kehanet olarak ifade edilen durumlar bu gibi dönemlerde daha sık görülebilir. Koronavirüs salgınına ilişkin olarak yayılan yanlış bilgiler, koronafobi nedeniyle bunlara inanan kişiler tarafından gerçekmiş gibi algılandığında gerçek hale gelebilir. Koronafobiden kurtulma yolları içinde her duyduğunuz habere inanmamayı alışkanlık haline getirebilirsiniz. Yalnızca doğru bilgi kanallarını takip ederseniz, koronafobi ile daha kolay başa çıkabilirsiniz.

Koronavirüse odaklanmaktan vazgeçmelisiniz.

2020’yi geride bırakmaya hazırlandığımız bu zaman diliminde şöyle dönüp de ardımıza baktığımızda, yıl içinde en çok konuştuğumuz konular içinde koronavirüsün açık ara önde gittiğini görüyoruz. Hayatımızın hemen her alanında etkisini hissettiğimiz koronavirüs salgını elbette çok önemli bir süreci beraberinde getirdi. Fakat ne var ki, hayat devam ediyor ve salgına rağmen hayatımızı sürdürmek zorundayız. Koronafobi nedeniyle koronavirüs salgınına odaklanan kişiler, salgının geçici bir durum olduğunu kabule pek yanaşmaz. Oysa, bugüne kadar dünya genelinde hiçbir salgının kalıcı olduğu görülmemiştir. Bu bilgiyi aklınızda tutarsanız, koronavirüse odaklanmaktan kendinizi alıkoyabilirsiniz.

Akılcı bir risk tablosu oluşturmalısınız.

Mart ayından bu yana koronavirüsten korunma yolları bağlamında birçok şey söylendi, sayısız öneri yapıldı. Bunların hemen hepsi, belirli bir risk algısına yönelik olarak geliştirildi. Riskin doğası, tehlikeli durumları somut olarak tespit etmeyi gerektirir. Soyut birtakım tehlikeler üzerinden akılcı bir risk tablosu oluşturmak mümkün değildir. Örneğin, evinizin penceresinde hava alırken koronavirüse yakalanacağınızı düşünüyorsanız, bu düşünceniz akılcı bir risk algısına dayanmamakta. Fakat balkonda yakın mesafeden komşunuzla maskesiz olarak iletişimde bulunuyorsanız, bu durumda risk mevcut demektir. Koronafobi ile başa çıkarken kendiniz ve içinde bulunduğunuz şartlar hakkında akılcı bir risk tablosu oluşturursanız bu sorunu daha hızlı çözebilirsiniz.

Hayatınızı gözden geçirmelisiniz.

Koronafobi nedeniyle ortaya çıkan aşırı ve abartılı davranış şekilleri kendi başına ciddi bir psikolojik sorun olabileceği gibi, başka birtakım psikolojik sorunların da belirtisi olabilir. Başta obsesif kompulsif kişilik bozukluğu ve anksiyete olmak üzere bu gibi psikolojik sorunları olan kişiler koronafobiye daha yatkın olabilir. Hayatınızda daha önce herhangi bir konuyu obsesyon haline getirmiş, bundan kurtulmak adına kompulsif davranışlar geliştirmiş olabilirsiniz. İş hayatınız veya özel hayatınızda çeşitli nedenlerden dolayı anksiyete yaşıyor olabilirsiniz. Bunların farkında olsanız da olmasanız da koronafobiden kurtulmak için alacağınız önlemler aynı zamanda bu sorunlardan kurtulmanıza da yardımcı olabilir. Hayatınızı gözden geçirerek kendinizle yüzleşirseniz, hem bu davranışlardan, hem de koronafobiden daha kolay kurtulabilirsiniz.

Tüm okurlarımıza sağlıklı, keyifli ve bol kazançlı günler diliyoruz…