Uyku bozukluğu hastalıklarından biri olan gece terörü, çocuklarda ve yetişkinlerde uyku sağlığına zarar veren en önemli hastalıklardan biridir. Hemen her yaşta görülebilecek bu hastalık çocuklarda daha sık görülmekte. 6 ay ile 6 yaş arası dönemde çocuklarda gece terörü görülme oranı yüzde 80’in üzerindedir. Uykudan çığlık atarak, korku içinde veya titreyerek uyanmaya sebep olan gece terörü hastalığı, ebeveynlerin konu hakkında yeterli bilgisinin olmaması durumunda çocuğun psikolojik ve fiziksel bakımdan sağlıklı bir gelişim göstermesini engeller. Daha çok solunum yolu hastalıklarıyla ilişkilendirilen gece terörü hastalığı, bazen psikolojik travmaların etkisiyle de ortaya çıkabilir. Özellikle okul öncesi yaş grubunun koronavirüs salgını sırasında yaşadığı korkular çocuklarda gece terörü belirtilerinin tetikleyicisi olabilir. Çocuğunuz bu süreçte kabus görüyor ve uykusundan çığlık atarak uyanıyorsa, gece terörü sorunu yaşıyor olabilir. Ofix Blog‘da bu haftaki sağlık köşemizde, gece terörü hakkında faydalı bilgiler paylaşacağız. 

Kısaca Gece Terörü

Gece terörü, uyku bozukluğu hastalıklarından biridir. Uykuya daldıktan sonra 1-2 saat içinde çığlık atarak, korku içinde veya titreyerek uyanma durumuna tıp literatüründe gece terörü denir. Bu hastalık kimi zaman uyku terörü şeklinde de ifade edilebilir. Gece terörü daha çok çocuklarda görülse de yetişkinlerde de görülebilir. Uyku terörü konusunda yapılan araştırmalara göre çocuklarda görülme sıklığı yüzde 40 düzeyindedir. Uyku bozuklukları içinde en dramatik sorunlardan biri olan gece terörü hastalığı, kimi zaman uyurgezerlik gibi başka uyku bozukluklarıyla birlikte de gelişebilir. Uyurgezerlikten farklı olarak uyku terörü sırasında kişi uyanık haldedir ve yaşadığı yoğun korku ya da paniğin farkındadır. Gece terörünün etkisi birkaç saniye sürebileceği gibi, birkaç dakika devam edebilir. Bazı çocuklarda gece terörü hastalığı ailenin olumlu telkinleriyle kendiliğinden geçebileceği gibi, bazı çocuklarda bu hastalık gençlik yıllarına kadar devam edebilir. Tedavi edilmediğinde ise kronik hale gelerek ömür boyu devam edebilir. 

Uykudan çığlık atarak uyanmak ile kendisini belli eden gece terörü hastalığı, çocuklarda ve yetişkinlerde uyku düzenini ve kalitesini ciddi ölçüde bozar. Bu hastalık daha çok uykuya daldıktan sonra 1-2 saat içinde ortaya çıksa da uykunun farklı aşamalarında da görülebilir. Uykuya dalma aşaması, gece terörünün belirtileri için bir başlangıç noktasıdır. Bu süreçte kişi olağan dışı algılar, duygular veya hayallerle karşılaşır ve bir anda sıçrayarak uyanır. Çocuklarda gece terörünün belirtileri güçlü bir şekilde gözlemlenebilir. Bebeklerde ortaya çıkan uyku terörü hastalığı ise ilk belirtilerini 5-6 aylık dönemde vermeye başlar. Bu nedenle gece terörü hastalığı için bebeklerde gece terörü veya bebeklerde uyku terörü ifadeleri de kullanılabilir. 6 ay ile 6 yaş arası dönemde çocuklarda gece terörü görülme oranı yüzde 80’in üzerindedir. Bu yaş aralığında bulunan tüm çocuklar en az bir kez gece terörü belirtileri verebilir. Çocuklara veya yetişkinlere gece terörü hastalığı tanısı konulabilmesi için belirtilerin klinik ortamda incelenmesi gerekir. 

Gece terörü nedenleri nelerdir?

Gece terörü nedenleri konusunda maalesef elimizde kesin bilgiler bulunmamakta. Gece terörüyle ilgili yapılan bilimsel incelemelerde, olası nedenler hakkında farklı sonuçlara ulaşıldı. Bunlardan biri solunum sorunlarıdır. Gece terörünün nedenleri içinde solunum sorunlarının etkisinin büyük olduğu düşünülmekte. Bu yönüyle gece terörü hastalığı ile uyku apnesi arasında bir bağlantı olabileceği tahmin ediliyor. Uyku apnesi olan kişilerde üst solunum yollarının açıklığını sağlayan kaslar gevşediği için hava yolu tıkanır. Buna bağlı olarak solunum 10 saniye kadar durabilir. Solunum durduğu için vücuttaki oksijen miktarı, normal değerinin yüzde 20’sine kadar düşebilir. Kandaki karbondioksit miktarının artması sonucu beyne giden uyarılar, solunumun devam etmesi için kişinin uyanmasını sağlamak üzere beynin korku merkezlerini uyarabilir. Gece teröründe kişinin uykusundan sıçrayarak uyanmasının nedeni solunum yollarıyla ilgili bir sorunsa, bu kişide uyku apnesi şikayeti de büyük bir olasılıkla vardır. Bu şikayetle küçük yaşlarda karşılaşmayan çocuklar, ileride farklı etkenlerin ortaya çıkmasıyla birlikte gece terörü ve uyku apnesi şikayetini birlikte yaşayabilirler. 

Solunum sorunlarının yanı sıra farklı sağlık sorunları da gece terörünün nedenleri arasında yer alabilir. Kişinin yaşadığı depresyon, anksiyete ve stres, uyku bozukluklarının görülme ihtimalini arttırabilir. Bipolar bozukluk yaşayan kişilerde gece uyku terörü görülme ihtimali yüksektir. Kişinin yaptığı herhangi bir seyahat nedeniyle uyku düzeninin bozulması da gece terörünün belirtileri için bir tetikleyici olabilir. Kişinin geçirdiği herhangi bir ameliyat sırasında uygulanan anestezinin yan etkisi olarak gece terörünün belirtileri gelişebilir. Antidepresan ve uyarıcı kullanan, alkol ve sigara tüketen kişiler, uyku bozukluklarına daha sık yakalanır. Sinir sistemiyle ilgili bazı sorunlar da yine gece terörü sebepleri içinde değerlendirilebilir. Örneğin huzursuz bacak sendromu yaşayan kişiler yetişkinlerde uyku terörü konusunda daha dezavantajlı bir konumdadır. Psikolojik travmalar da bu bağlamda önemli bir etkendir. Uyku terörü bebek sağlığı için de bazı şeylerin yolunda gitmediğine işaret eder. Bebeğin geçirdiği ateşli hastalıklar ve solunum yollarında meydana gelen hasarlar, bebeklerde uyku terörü belirtileri için tetikleyici olabilir. 

Gece terörü kaç yaşında olur?

Gece terörü çocuklarda ve yetişkinlerde farklı yaşlarda görülebilir. Bebeklerde gece terörü söz konusu olduğunda ilk belirtiler genellikle 6. ayın sonunda görülmeye başlar. Bununla birlikte, 6 ay ile 18 ay arası dönemde bebeklerde gece terörünün teşhis edilebilmesi oldukça güçtür. Gece terörü hakkında bilgi sahibi olmayan ebeveynler, bebeğin uykusundan sıçrayarak uyanmasını olağan bir durum gibi karşılayabilir. Gece uykudan bağırarak uyanmak da yine ebeveynlerin dikkatini yeterince çekmemiş olabilir. Bunun için nöroloji polikliniğine başvurmayı ihmal edebilirler. Ancak 18. aydan itibaren gece terörünün belirtileri çocuk ve ebeveynler için daha dayanılmaz hale gelebilir. Bebeklerde uyku terörü belirtileri çoğu zaman başka nedenlerle ilişkilendirilse de 2 yaş uyku terörü konusunda farkındalıklar çok daha yüksektir. Ailede eğer uykuda gece terörünü yaşayan bir birey varsa, bebekte gece terörü belirtilerinin görülme ihtimali ve şiddeti daha yüksek olabilir. 18. ay ile 2 yaş arasında gece terörü belirtisi vermeyen çocuklarda 3 yaş gece terörü görülebilir. 

Çocuklarda gece terörü hastalığı, genellikle ergenlikle birlikte azalma eğilimi gösterir. Ergenlik çağı ve sonrasında gece terörü hastalığı yaşayanların büyük bir bölümünde ilk belirtiler 18. ay ile 2 yaş arası dönemde ortaya çıkar. Fakat belirtiler eğer seyrek olarak ortaya çıkıyorsa ve çocuk bundan rahatsız olmuyorsa, ailenin bu durumu fark etmesi mümkün olmayabilir. Çocuklarda gece teröründe erkek çocuklar ile kız çocuklar arasında önemli birtakım farklılıklar vardır. Erkek çocuklara oranla kız çocuklar gece teröründe daha dezavantajlıdır. Bu sorunu daha sık ve şiddetli yaşayabilirler. Erkek çocuklar uyandıklarında belirtileri kolayca unuturken, kız çocuklar hatırlamayı sürdürebilir. Uykuda gece terörü yaşayan kız çocuklar, uyandıklarında büyük bir korkuyla titremeyi sürdürebilirler. Ebeveynlerin çocuklarda gece terörünün belirtilerine yaklaşımları da farklı olabilir. Erkek çocuklarda gece terörü belirtileri çoğu zaman önemsiz karşılanırken, kız çocuklarda gece terörünün belirtilerine karşı farkındalıklar daha yüksektir. Çocukluk döneminde tedavi edilmeyen gece terörü şikayetleri, başka unsurların etkisiyle hemen her yaşta görülebilir. 

Gece terörü ile kabus arasındaki ilişki nedir?

Gece terörüyle yakından ilgili kavramlardan biri de kabustur. Aslında gece terörü ile kabus iki farklı olgudur ve etkileri birbirinden farklıdır. Kabus en temelde, kişinin uyurken gördüğü ve ona rahatsızlık veren kötü bir rüyadır. Uyandıktan sonra kişi, gördüklerinin kabus olduğunu anlar ve sakinleşir. Gece teröründe ise uyku sırasında oluşan kaygı ve korku veren durumlar, uyandıktan sonra da etkisini hissettirir. Çocuklarda gece terörüne bağlı oluşan kabusların etkisi, diğerlerine oranla çok daha yüksektir. Gece teröründen dolayı çocuklarda uyumak istememe, uykudan kaçınma gibi davranış bozuklukları görülebilir. Bu yönüyle çocuklarda gece terörü için uyku korkusu veya gece korkusu ifadeleri de kullanılabilir. Çocuğun kabus görmesine yol açan unsurlar dışsal bir nedenden kaynaklanıyorsa, gördüğü kabusun etkisinden kurtulması daha kolaydır. Gece terörüne bağlı olarak gördüğü kabusların etkisi ise uzun süre devam edebilir. Kabus gören çocuğu uyandırmak faydalı sonuç verirken, gece terörü sırasında çocuğu uyandırmak aynı sonucu vermeyebilir. 

Gece terörü hastalığı nasıl tedavi edilir?

Gece terörünün tedavi edilebilmesi için öncelikle tanının konulması gerekir. Bu tanının konulabilmesi için hastanın bir nöroloji polikliniğine veya uyku bozuklukları merkezine başvurması gerekir. Hastalığın teşhis edilmesi bazı durumlarda çok güç olabilir. Bunun için hastanın yeterince gözlem altında tutulması gerekir. Uyku laboratuvarında vücuda yerleştirilen sensörler sayesinde hastada gece terörünün olduğu tespit edilmişse, tedavi için gerekli adımlar atılır. Ancak bu hastalığın kesin bir tedavi şekli bulunmamaktadır. Hastalığa yol açan nedenlerin ortadan kaldırılmasıyla birlikte uyku sağlığı konusunda daha iyi bir noktaya gelmesi sağlanır. Hastalık eğer solunum yollarıyla ilgili bir sorundan kaynaklanıyorsa, tedavi için göğüs hastalıkları birimine yönlendirme sağlanır. Psikolojik kökenli nedenlerden kaynaklanıyorsa, hastaya psikolojik destek sağlanır. Bazı durumlarda farklı tedavi süreçleri bir arada uygulanabilir. Hastada eğer aynı zamanda uyku apnesi varsa, solunum cihazı kullanması da gerekebilir. Ayrıca uyku kalitesini yükselten sağlıklı beslenme, egzersiz yapma, ortamda elektronik araç bulundurmama gibi konular da tedavi sürecini olumlu etkiler. 

Tüm okurlarımıza sağlıklı, keyifli ve bol kazançlı günler diliyoruz…